Hướng đến mục tiêu đổi mới toàn diện và nâng cao chất lượng giáo dục theo quan điểm giáo dục trải nghiệm luôn được xem là một trong những phương pháp đổi mới mang lại hiệu quả tích cực, giúp người học phát triển năng lực hoạt động thực tiễn. Để đáp ứng mục tiêu đó, hoạt động trải nghiệm, sáng tạo cần được thực hiện theo đúng yêu cầu của quá trình dạy học. Chuyên đề sân khấu hóa “ Văn học dân gian – âm vang tâm hồn Việt” là một bài nghiên cứu nhỏ. Thông qua chuyên đề này, Tổ Ngữ văn của trường chúng tôi mong muốn xây dựng hình thức học tập trải nghiệm, để học sinh thêm yêu mến và trân trọng hơn những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc, của đất nước mình.
I. Mục đích - Yêu cầu:
1. Giúp giáo viên học tập bồi dưỡng, nhận thức tích cực và nâng cao nghiệp vụ chuyên môn trong việc xây dựng, soạn giảng dạy học theo dự án, dạy học theo chủ đề trong môn học Ngữ văn.
2. Trao đổi kinh nghiệm việc thiết kế soạn giảng dạy học theo chủ đề trong môn Ngữ văn; chọn lọc các hoạt động theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS.
3. Xác định phương pháp dạy học theo dự án, chủ đề nhằm bồi dưỡng đúng chuẩn nghề nghiệp VI: Tăng cường năng lực dạy học; mô-đun 18: Phương pháp dạy học tích cực.
4. Nhân rộng hình thức tổ chức "sân khấu hóa văn học" theo chủ đề trong buổi giao lưu giáo viên Ngữ văn của 6 trường trung học cơ sở quận 4.
II. Thời gian, địa điểm thành phần tham dự chuyên đề:
- Thời gian thực hiện: 8g00 ngày 27/02/2019
- Địa điểm thực hiện chuyên đề: Hội trường THCS Tăng Bạt Hổ A
- Giáo viên phụ trách môn Ngữ văn trường BDGDQ4; giáo viên mạng lưới Ngữ văn của PGD-ĐTQ4; tất cả giáo viên môn Ngữ văn của 6 trường THCS; 32 học sinh trường THCS Tăng Bạt Hổ A
III. Nội dung thực hiện chuyên đề:
1.- Cô Đinh Thị Bình Minh - Giáo viên, Tổ trưởng môn Ngữ văn trưởng THCS Tăng Bạt Hổ A - Hệ thống hóa một số nội dung còn hạn chế trong giờ dạy và học Ngữ văn; thảo luận bàn bạc xây dựng bài soan giảng theo chủ đề.
- Cô Phạm Thị Liên - Giáo viên môn Ngữ văn trường THCS Tăng Bạt Hổ A - Báo cáo tham luận: Xây dựng và thiết kế bài soạn giảng dạy học theo chủ đề; giới thiệu mô hình sân khấu hóa văn học dân gian Việt Nam được tích hợp lồng ghép vào việc dạy và học môn Ngữ văn bậc THCS. Các giai đoạn thực hiện: Tiếp cận tác phẩm - Xây dựng mô hình kịch bản - Phân vai nhân vật - Xây dựng hình tượng nhân vật thông qua các vai được phân công thực hiện - Chuẩn bị đạo cụ - Tổ chức tập dợt - Biểu diễn minh họa theo chủ đề xây dựng.
- Cô Đặng Thị Nhàn - Giáo viên môn Ngữ văn trường THCS Tăng bạt Hổ A - Thực hiện chương trình sân khấu hóa văn học dân gian Việt Nam với chủ đề "VĂN HỌC DÂN GIAN - ÂM VANG TÂM HỒN VIỆT", minh họa cho chuyên đề
2.- Thực hiện mô hình sân khấu hóa trên cơ sở thống nhất xây dựng báo cáo, thiết kế chương trình theo chủ đề
SÂN KHẤU HÓA: VĂN HỌC DÂN GIAN – ÂM VANG TÂM HỒN VIỆT
Tổ Ngữ văn trường THCS Tăng Bạt Hổ A nhận thấy con đường đổi mới cơ bản của phương pháp dạy học Ngữ văn nằm ở khâu đọc văn bản, mà sân khấu hóa tác phẩm văn học chính là một trong những hình thức đọc sáng tạo nhất. Thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo này, các em học sinh không chỉ thâm nhập mà còn được sống cùng với tác phẩm, phá vỡ sự ngăn cách giữa người đọc và tác phẩm như cách học truyền thống. Sân khấu ở đây vừa là sàn diễn đồng thời cũng là lớp học, nơi các em được thỏa sức sáng tạo và bộc lộ cá tính của mình. Chúng tôi mong muốn xây dựng một sân chơi giải trí, học tập lành mạnh và bổ ích cho học sinh, ứng dụng phương pháp đổi mới vào dạy học Ngữ văn.
2.1. Sân khấu hóa tác phẩm “Quan Âm Thị Kính” ( Phần 1 – Nỗi oan hại chồng).
* Nhóm nhân vật trao đổi, giao lưu với học sinh tham dự; chia sẻ những định kiến thời xưa, quan điểm cuộc sống hiện nay của các bạn học sinh theo dõi câu chuyện
2.2. Thuyết trình về ca dao : Đề tài “Ca dao – Nét đẹp tâm hồn người Việt”.
2.3. Hát tam ca : Dân ca ba miền.
2.4. Sân khấu hóa tác phẩm “Sự tích quả dưa hấu”
2.5. Múa đương đại : “Bánh trôi nước”
IV. MỘT SỐ LƯU Ý TRONG CHUYÊN MÔN:
1. Đối với giáo viên:
“ Sân khấu hóa tác phẩm văn học” là một hoạt động mang tính chuyên môn cao, đòi hỏi thời gian, công sức, phương tiện, an ninh, vật chất. Hoạt động này cần sự hỗ trợ và tư vấn của nhiều người. Nhưng nhiều giáo viên dạy Ngữ văn vẫn còn coi nhẹ việc rèn các kỹ năng sống tích hợp với các hoạt động cho học sinh thông qua tiết học dù thấy đó là điều cần thiết. Nhiều giáo viên chưa thực sự quan tâm hoặc chưa tích cực dễ dẫn đến làm qua loa, hình thức. Thời lượng chương trình không thay đổi, phải thực hiện xen kẽ trong chương trình, đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt và tích cực, chủ động hơn.
“ Sân khấu hóa tác phẩm văn học” được xem là một trong những phương pháp góp phần tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học . Trong quá trình thực nghiệm, Tổ Ngữ văn THCS Tăng Bạt Hổ đã đưa những tác phẩm trong chương trình SGK hiện hành, xây dựng thành kịch bản sân khấu cho học sinh đóng vai, hóa thân vào nhân vật nhằm giúp các em có thể tiếp cận với tác phẩm một cách nhẹ nhàng mà hiệu quả. Cụ thể chúng tôi đã chọn ra những tác phẩm để xây dựng thành các kịch bản sân khấu như:
Văn 6: Con Rồng cháu Tiên, Bánh chưng bánh giầy, Sơn Tinh Thủy Tinh, Thánh Gióng, Em bé thông minh, Thạch Sanh, Lợn cưới áo mới, Treo biển, Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng.
Văn 7: Bánh trôi nước, Quan Âm Thị Kính, Sống chết mặc bay, Ca dao về tình cảm gia đình, Ca dao về tình yêu quê hương đất nước.
Văn 8: Trong lòng mẹ, Tức nước vỡ bờ ...
Văn 9: Chiếc lược ngà, ngâm thơ Viếng lăng Bác, Mùa xuân nho nhỏ, hát bài Đồng Chí, ngâm thơ Truyện Kiều ...
2. Đối với học sinh:
Hiện nay, kĩ năng sống của học sinh còn rất nhiều hạn chế, trong đó các kĩ năng như tương trợ nhau, giao tiếp, diễn đạt trước đám đông, xử lí các tình huống,... được các thầy cô tích cực hình thành và củng cố nhưng chưa thể hiện được nhiều. Học sinh đa số nhút nhát, chưa dám thể hiện bản thân. Nhà trường đã tổ chức các hoạt động: tham quan, du lịch kết hợp ngoại khóa, cắm trại, nói chuyện về chuyên đề văn học và cuộc sống,…nhưng số lượng học sinh tham gia chưa nhiều hoặc chất lượng chưa cao. Đa số các em dự buổi sinh hoạt chỉ nghe và xem một cách thụ động, chưa thực sự chủ động, say mê, sáng tạo.
Hưởng ứng phong trào dạy học tích cực và lấy học sinh làm trung tâm, hoạt động sân khấu hóa sẽ khơi gợi niềm yêu thích văn chương nghệ thuật, tạo sân chơi đầy tính sáng tạo, giúp học sinh khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng cảm thụ tác phẩm văn học dân gian, tạo niềm say mê, hứng thú, tích cực chủ động cho học sinh trong việc học, giúp các em thỏa sức sáng tạo, khơi dậy tình yêu đối với tác phẩm văn chương, đồng thời bộc lộ thái độ tự tin trong sinh hoạt tập thể, được trải nghiệm những cung bậc cảm xúc, diễn biến tâm lí, biết rung động trước cái hay, cái đẹp trong cuộc sống. Đây là nhu cầu và cũng là mục đích của hoạt động giáo dục nói chung, đặc biệt là đối với việc học tập bộ môn Ngữ văn nói riêng.
V. HIỆU QUẢ
Với tính chất là một môn học công cụ, môn Ngữ văn giúp học sinh có năng lực ngôn ngữ để học tập, khả năng giao tiếp, nhận thức về xã hội và con người. Đồng thời bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu cảm xúc thẩm mĩ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân cách cho các em. Đặc biệt, môn Ngữ luôn chú trọng việc giáo dục các kĩ năng sống cho học sinh, nhất là giáo dục kĩ năng giao tiếp thông qua các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo.Chúng tôi đã áp dụng kĩ năng này vào từng tiết dạy với nhiều hình thức khác nhau để tích cực hóa phương pháp dạy học, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo hứng thú cho học sinh và nâng cao kết quả dạy học bộ môn.
Chuyên đề là điều kiện để:
- Giáo viên trao đổi kinh nghiệm và các kĩ thuật dạy học tiên tiến, nâng cao hiệu quả việc dạy học Ngữ văn, đọc văn bản và nâng cao chất lượng học môn Ngữ văn cho học sinh.
- Nâng cao năng lực chuyên môn và kinh nghiệm giảng dạy Ngữ văn trong Quận nói chung và cho giáo viên Ngữ văn trong nhà trường nói riêng.
- Tạo mối quan hệ thường xuyên trong sinh hoạt và trao đổi chuyên môn góp phần thúc đẩy phong trào dạy học của tổ Ngữ văn và giáo viên trong Quận ngày một tốt hơn.
VI. KẾT QUẢ THỰC HIỆN
Thông qua hoạt động Sân khấu hóa, nhiều câu chuyện dân gian quen thuộc đã được tái hiện lại trên sân khấu theo dòng chảy của thời gian. Mỗi nhóm học sinh khi tham gia đều có những cách thể hiện mang màu sắc riêng của nhóm mình. Những tác phẩm văn học dân gian quen thuộc đã được chuyển thể với nhiều hình thức như kịch, hát, múa,... Thay vì những giờ giảng thầy đọc, trò chép, những tiết mục như thế này thật sinh động sẽ giúp các em dễ học, dễ nhớ, nhập tâm hơn với những tác phẩm văn học, hiểu sâu sắc hơn giá trị của văn học dân gian trong tâm hồn người Việt Nam. Phương pháp này đã được chúng tôi thực hiện thường xuyên trong các lớp dạy và đạt được hiệu quả giáo dục tốt.Cụ thể:
- Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn văn.
- Chất lượng giảng dạy ở các lớp được nâng lên.
- Học sinh trở nên năng động, mạnh dạn hơn trong các hoạt động đoàn thể và hoạt động giao tiếp.
- Có nhiều học sinh thay đổi nhận thức theo chiều hướng tích cực trở thành thủ lĩnh tiên phong trong các phong trào, đóng góp tích cực cho các phong trào văn thể mĩ của nhà trường.
- Những tiết học ngữ văn trải nghiệm, sáng tạo được tổ chức ngay trong lớp học hoặc ở thư viện, sân trường, ... nên tạo được sự hứng thú, sáng tạo cho đa số học sinh tham gia.
- Những tiết học được tổ chức dưới hình thức sân khấu hóa đã thu hút được nhiều học sinh chưa ngoan, các em tham gia rất chủ động và nhiệt tình.
- Số lượng học sinh đạt giải trong các kỳ thi HSG cấp Quận và cấp Thành phố đạt kết quả khá tốt.
VII. KẾT LUẬN
Với chuyên đề Sân khấu hóa “Văn học dân gian – Âm vang tâm hồn Việt “, các em học sinh đã được hòa mình vào những bài học, những câu chuyện, những khúc hát gắn liền với cuộc sống và tâm hồn của người Việt. Văn học dân gian bằng hình thức sân khấu hoá đã tái hiện một cách sinh động chân dung các tác giả văn học dân gian, vẻ đẹp cốt cách của người lao động dù mộc mạc, bình dị nhưng vô cùng cao quý. Các tiết mục đã đem đến cho người xem hiểu thêm về tính đa dạng, phong phú của Văn học dân gian, tác dụng to lớn của từng thể loại đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam suốt chiều dài lịch sử. Qua đó, giáo dục cho các em học sinh tình yêu, niềm tự hào về quê hương, đất nước, con người và các giá trị nhân văn đã được cha ông sáng tạo, lưu truyền từ nghìn đời nay.
Chuyên đề Sân khấu hóa của Tổ bộ môn Ngữ văn trường THCS Tăng Bạt Hổ A chỉ là một đóng góp nhỏ nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học, giúp giáo viên có thêm kiến thức và kinh nghiệm trong việc thực hiện hoạt động sân khấu hóa cho các khối lớp đang phụ trách giảng dạy.
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português